Lotnictwo wczoraj, dziś i jutro.

fighter-jet-1013_640

Historia – Polska w latach 30-tych XX wieku była liderem przemysłu lotniczego i obronnego. Powstało wówczas wiele konstrukcji samolotów wojskowych i cywilnych jak np. ISKRA z polskimi silnikami SO-3, przez wiele lat wykorzystywanych do celów szkoleniowych w polskich i indyjskich Siłach Zbrojnych. Samoloty Wilga, M28 Bryza, Dromader jak i śmigłowce Mi-2 i Sokół były eksportowane do wielu krajów świata, podobnie jak szybowce Bocian, Jaskółka, Jantar, Puchacz, Diana-2, MDM-1 Fox, PW-5. . W latach 50-tych Polska kupowała samoloty odrzutowe Jak-23 i treningowe Jak -17W od ZSRR oraz maszyny bojowe Mig-15.

Pierwszy samolot odrzutowy szkolno-bojowy TS-11 ISKRA powstał dzięki zespołowi pod kier. Tadeusza Sołtyka, lot odbył się 5.02.1960r, kolejny model tego zespołu to TS-16 GROT . W 1972 r. w Mielcu stworzono nowy model szkolno-bojowy M-16, ale program był jedynie w fazie projektowej ze względu na duże koszty. W latach 80-tych powstał model wojskowy ISKRA-22, makieta była zaprezentowana w Instytucie Lotnictwa w trakcie obchodów 50-lecia rodzimego przemysłu lotniczego. Pierwsza publiczna prezentacja nowego modelu samolotu Iryda (z silnikiem K-15 Kaszub i fotelami katapultowymi Martin-Baker) odbyła się w sierpniu 1991r. podczas Air Show w Poznaniu.

Kosmonautyka. Polska ma obecnie swoje osiągnięcia również w kosmonautyce jako producent ok. 60 elementów wyposażenia satelitów tj. Tytan dla sondy Cassino-Huygenis i penetrator dla sondy Rosetta.

Perspektywa lotnictwa do 2050r. – Europejska strategia rozwoju transportu (STTP – Strategic Transport Technology Plan) opisana została w Białej Księdze, w której głównym celem jest budowa jednolitego europejskiego systemu transportu, w którym transport lotniczy jest istotną jego częścią. Główne problemy Europy obejmują zmiany klimatyczne (globalne ocieplenie; transport lotniczy emituje gazy cieplarniane, w planie np. redukacja emisji CO2 o 50 proc. do 2020r. i 75 proc. do 2050r., tworzenie powłok samoczyszczących), bezpieczeństwo (terroryzm), ograniczone źródła energii (paliw), demografia (starzenie się społeczeństw, większy wymóg komfortu podróży), w efekcie powstała europejska lista priorytetów rozwoju lotnictwa (ozn. Priorytet 1-ECO ekoefektywne lotnictwo; Priorytet 2-BIK bezpieczeństwo i komfort; Priorytet 3-WKG długoterminowy wzrost konkurencyjności gospodarki), w tym tworzenie nowych Programów Ramowych i inicjatyw edukacyjnych typu Marie Curie. System Transportu obejmuje w dalszej perspektywie także bezpilotowe statki powietrzne wykorzystywane głównie do celów gospodarczych.

Znaczenie sektora lotniczego – rola gospodarcza, polityczna oraz naukowa (transfer wiedzy i technologii do innych gałęzi gospodarki) jest istotna z uwagi na znaczenie dla obronności i bezpieczeństwa, konkurencyjności i innowacyjności gospodarki, rozwoju technologii, nauki (na świecie ponad 12 proc. przychodów inwestowana jest w badania) i kształcenia wysokowykwalifikowanej kadry. Można zadać pytanie, jakim potencjałem lotniczym obecnie Polska dysponuje? Lotnictwo obejmuje trzy zakresy: przemysł lotniczy, transport lotniczy (szacowany wzrost 4,5 proc, w Europie 3 proc. rocznie) i sektor badawczo-rozwojowy.

Przemysł lotniczy wpływa na rozwój tez innych gałęzi gospodarki np. energetyki (turbiny konwencjonalne i wiatrowe), przemysł samochodowy (kompozyty) i kosmiczny (silniki rakietowe). W okresie 2003-2009 sprzedaż przemysłu lotniczego wzrosła blisko czterokrotnie, a zatrudnienie ponad dwukrotnie – informuje Strategia Badawcza Przemysłu Lotniczego na lata 2012-2035 (dokument z dn. 05.03.2014). Z raportu wynika, że nadal największą firmę lotniczą w Polsce jest od 75 lat WSK PZL-Rzeszów S.A., będący od 2002 r. częścią światowej korporacji United Technologies (UTC). Firma kooperuje z Pratt&Whitney, światowym liderem produkcji silników lotniczych, jest obecna zarówno w lotnictwie pasażerskim, śmigłowcach i samolotach wojskowych. Kolejna firma to PZL Mielec S.A. specjalizująca się w produkcji samolotów, przejęta w 2007 r. przez Sikorsky Aircraft Corporation (grupa UTC) stając się liderem w produkcji helikopterów tj. transportowy M28 Bryza, wojskowy S70i Black Hawk. Pratt&Whitney Kalisz sp. z o.o. (należy do grupy UTC) specjalizuje się w produkcji komponentów do silników lotniczych. Hamilton Sunstrand realizuje działalność badawczą i produkcyjną w branży lotniczej, posiada trzy zakłady: HS Wrocław sp. z o.o. (w grupie UTC) produkująca układy sterowania i zasilania, Goodrich Krosno sp. z o.o., współtwórca Klastra Doliny Lotniczej, specjalizuje się w produkcji elementów podwozi lotniczych kooperując z największymi partnerami tj. Boening i Airbus, Avio Polska sp. z o.o. z Bielska Białej produkująca łopatki do turbin silników lotniczych zarówno do zastosowań cywilnych jak i wojskowych oraz prowadząca serwis silników dla Eurolot (Grupa PLL LOT), Sił Powietrznych i Marynarki Wojennej RP. WSK Kalisz S.A. częściowo z udziałem Skarbu Państwa, zajmuje się produkcją i serwisowaniem silników tłokowych i komponentów do lotniczych skrzyń przekładniowych. Airbus Military EADS PZL „Warszawa-Okęcie” S.A. (koncern EADS) był pierwszym polskim producentem (produkcja od 1928r.) oferujący samoloty szkolno-treningowe ORLIK do szkolenia pilotów wojskowych, producent podzespołów i serwisant samolotów transportowych, ale także dla branży agrolotniczej i przeciwpożarowej. Wojskowe Zakłady Lotnicze realizujące usługi serwisowe sprzętu SZ RP, w ramach spółki funkcjonują podmioty: WZL1 SA (Łódź, Dęblin),Rzeszów SA, PZL Mielec SA, PZL-Świdnik SA, Goodrich Krosno sp. z o.o., Hispano-Suiza polska sp. z o.o.

Klastering w sektorze lotniczym i regionalne strategie inteligentnych specjalizacji (smart specjalisation), a także bilateralne inicjatywy badawcze, mechanizmy finansowania typu ERA-NET, pięcioletnie programy sektorowe, wspieranie innowacji marketingowych i organizacyjnych ze środków publicznych upowszechniających lotnictwo, w tym promocja sportów lotniczych w środowisku młodzieży. Z uwagi na specyfikę przemysłu lotniczego tj. duże ryzyko, wysokie koszty rozwoju, długi okres oczekiwania na rezultaty i zwrot nakładów, od 2004r. obserwujemy zainteresowanie przemysłu lotniczego rozwojem inicjatyw klastrowych, w wyniku tego trendu powstały nowe przedsięwzięcia takie jak Śląski Klaster Lotniczy z siedzibą w Bielsko-Biała zrzesza 26 firm, z których największą jest AVIO Polska sp. z o.o., Wielkopolski Klaster Lotniczy z siedzibą w Kaliszu skupia MSP branży przemysłu silnikowego, Mazowiecki Klaster Lotniczy integruje jednostki badawcze i firmy przemysłu lotniczego, Polska Platforma Technologiczna Lotnictwa działa w Europejskiej Platformie Lotniczo-Kosmicznej, ma stanowić akcelerator jednostek naukowo-badawczych i przemysłu lotniczego, Centrum Zaawansowanych Technologii AERONET Dolina Lotnicza skupia polskie uczelnie techniczne w tym Instytut Lotnictwa w Warszawie, który zatrudnia ponad tysiąc osób, w tym więcej niż połowa pracuje dla koncernu General Electric. Instytut Lotnictwa był koordynatorem kilku europejskich projektów badawczych w aeronautyce. W ramach POIR Politechnika Warszawska uruchomiła nowoczesne laboratorium Centrum Zaawansowanych Materiałów i Technologii (CEZAMAT). W planie strategicznym Europy są propozycje tworzenia Programów Infrastrukturalnych celem utworzenia np. Wirtualnego Centrum Oprogramowania i Wysokowydajnych Symulacji dla Lotnictwa, Ośrodka Prób w Locie Małych Samolotów i Systemów Bezpilotowych czy Laboratorium badań atomizacji paliw ciekłych i spalania. Bez wsparcia państwa w finansowaniu prac badawczo-rozwojowych, zamówień publicznych i wsparcia firm z branży lotniczej, Polska nie dogoni czołówki światowej: Stanów Zjednoczonych, Anglii, Francji, Niemiec, Rosji i kolejnych – Japonii, Chin, Korei Południowej, Brazylii, Izraelu czy Indii.

Studia w zakresie Lotnictwa i Kosmonautyki prowadzi Politechnika Warszawska i Politechnika Rzeszowska oraz WAT w specjalnościach: Samoloty i śmigłowce, Awionika, Uzbrojenia lotnicze, Napędy lotnicze..Politechnika Lubelska szkoli w specjalizacji Budowa śmigłowców, a Politechnika Poznańska w budowie silników, umożliwiając absolwentom karierę w przemyśle, gdzie największe światowe osiągnięcia Polska uzyskuje w produkcji silników lotniczych, ich modułów i komponentów. Najlepszych pilotów kształci w Polsce WSOSP w Dęblinie.

Eventy lotnicze – „Noc w Instytucie Lotnictwa”. Aby poznać specyfikę lotnictwa i znaczenie rozwoju branży lotniczej na inne sektory polskiej gospodarki oraz rozwijać pasje polecam uczestnictwo w kolejnych edycjach „Nocy w Instytucie Lotnictwa”. Jest to największa w Polsce impreza edukacyjna, która odbywa się z okazji Dnia Edukacji (14 października) w godzinach 17:00 – 23:00 na terenie Instytutu Lotnictwa w Warszawie, najstarszej placówce badawczej w Europie. Celem tej akcji jest popularyzacja sektora lotniczego i kosmicznego w Polsce oraz promocja zawodów inżynierskich.

oprac. Halina Kustosz, e-mail: h.kustosz[at]milwomen.pl