Jerzy Rostkowski

Jerzy Rostkowski ur. w 1950 r. w Jeleniej Górze. Jak pisze Tadeusz Kisielewski, jest on „jednym z najwybitniejszych polskich eksploratorów – ludzi, których wiedza, dociekliwość, pasja oraz intuicja badawcza prowadzą nierzadko do odkryć budzących zazdrość zawodowych historyków”. Niestrudzony tropiciel sekretów II wojny światowej oraz ich popularyzator. Uwielbia, jak mówi, „ulotny pył tajemnicy drzemiący na starych dokumentach”. Przez wielu nazywany „popularyzatorem historii”, niektórzy dodają do tego przymiotnik „wybitny” („Historia Do Rzeczy” – sierpień 2014). Rostkowski odnajduje i opisuje tajemnice historyczne.

Do tej pory drukiem ukazały się takie tytuły, jak:
1. „Zamek Książ – zapomniana tajemnica”,
2. „Radomierzyce – Archiwa pachnące śmiercią”,
3. „Lampy śmierci – wojenne tajemnice Zgorzelca”,
4. „Znikające miasta – Gross Born – Borne Sulinowo, Westfalenhof – Kłomino”,
5. „Rozkaz – zapomnieć”
6. „Podziemia III Rzeszy – Tajemnice Książa, Wałbrzycha i Szczawna Zdroju” – książka przyniosła Jerzemu Rostkowskiemu prestiżową nagrodę magazynu literackiego „Książki”.
7. „Świat Muszkieterów. Zapomnij albo zgiń” – książka okazała się wielkim hitem XXIII Targów Książki Historycznej w Warszawie.

Jerzy Rostkowski jest także autorem wielu artykułów o tematyce historycznej do miesięczników „Polonia” (Chicago), „Uwarzam Rze Historia” i „Historia Do Rzeczy”. Prowadzi także blog historyczny „Tajemnice II Wojny Światowej”.

Nauka w Polsce przykład: prof. dr hab. Elżbieta Frąckowiak

„Świat potrzebuje nauki, a nauka potrzebuje kobiet”, czy jest to prawda?

Nie można doradzać rządzącym (nt. polityki rozwoju nauki, ale też obronności kraju – przyp. red), jeśli robi to tylko połowa drużyny.” – informuje Doroty Gila z Akademii Nauk Południowej Afryki (ASSAf) i InterAcademy Partnership (IAP – zrzeszenia ponad stu akademii nauk) na temat liczby kobiet naukowców w latach 2013-2014.

„Wybierając więcej członkiń, akademie mogą sprawić, że kobiety będą bardziej widoczne w nauce. Akademie nie tylko powinny lepiej odzwierciedlać rzeczywistą reprezentację kobiet w nauce, ale także wskazywać, jak być powinno. Chciałbym, żeby poczuły się odpowiedzialne i stały się katalizatorami zmian, a nie konserwowały stary stan rzeczy.” – Curt Rice, rektor Oslo and Akershus University College of Applied Science, największej wyższej szkoły technicznej w Norwegii, i szef norweskiego komitetu ds. równości płci w nauce.

POLSKA – w 2012 r. wśród członków Polskiej Akademii Nauk kobiety stanowiły tylko 4 proc. (jak np. w Tanzanii, mniej niż np. w Sudanie). Intrygujące, z danych „Nature” – najbardziej prestiżowym naukowym piśmie na świecie- wynika, że co piąty polski profesor (23 proc.) jest kobietą, a w populacji wszystkich naukowców, kobiety stanowią 38 proc. (wg. GUS 44 proc.). Kobiet z tytułem doktora nauk – wg. UNESCO i Komisji Europejskiej – obecnie w Polsce więcej jest kobiet niż mężczyzn. w Wlk. Brytanii w 2012 tylko 6 proc. członków Royal Society* to kobiety, lecz wśród członków przyjętych w 2015 r. jest ich już 20 proc. , ale odsetek kobiet-naukowców – w Wlk. Brytanii i w Polsce jest 38 proc. Tylko w jednym kraju tj. w Japonii, odsetek członkiń akademii nauk był w 2012 wyższy, czym to tłumaczyć?

NOBEL – Ponieważ wśród laureatów Nagrody Nobla kobiety stanowią mniej niż 3 proc., i trudno poznać działalność kobiet naukowców, powstał w 1998 r. międzynarodowy program L’Oréal-UNESCO „For Women in Science”. Nagroda For Women in Science L’Oréal-UNESCO co roku jest przyznawana pięciu kobietom, jednej z każdego regionu świata (Afryka i państwa arabskie, Azja i Pacyfik, Europa, Ameryka Łacińska i Ameryka Północna), w uznaniu za ich naukowe osiągnięcia. Kobiety są nominowane przez uczonych z całego świata, a następnie niezależne międzynarodowe jury składające się z wybitnych naukowców dokonuje ostatecznego wyboru. L’Oréal Polska we współpracy z Polskim Komitetem ds. UNESCO oraz Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego wprowadziły w Polsce w 2000r. lokalną edycję tego programu pod nazwą Dla Kobiet i Nauki (lorealdlakobietinauki.pl). Co roku do zdobycia jest pięć rocznych stypendiów: dwa dla doktorantek i trzy dla habilitantek.

„Akademie nauk dokonają postępu tylko wtedy, gdy tj. Royal Society wyraźnie zapiszą (w regulaminach-przyp. red.) zachęty do nominowania większej liczby kobiet z ogólnej puli kandydatów. Bez takich rozwiązań liczba kobiet w akademiach szybko nie wzrośnie.” – Athene Donald, fizyk z Uniwersytetu Cambridge, cytat z „Nature”.

EDUKACJA – W pierwszej klasie szkoły średniej matematyka nie szła jej zbyt dobrze, co ją mocno zniechęciło. Dopiero w następnym roku, gdy zmienił się nauczyciel, jej talent rozbłysnął. „To bardzo ważne, jak inni cię oceniają w tym wieku” – powiedziała Maryam Mirzakhani pochodząca z Iranu, obecnie profesor Uniwersytetu Stanforda, która w 2014 otrzymała Medal Fieldsa*, najwyższe wyróżnienie w dziedzinie matematyki tzw. matematyczny Nobel. W 1994 roku, jako 17-latka, zdobyła złoty medal na międzynarodowej olimpiadzie matematycznej (po raz pierwszy w irańskim zespole była wówczas dziewczyna), w kolejnym roku też miała złoto – zdobywając maksymalną liczbę punktów. Już wiedziała, co będzie w życiu robić. Ukończyła Politechnikę w Teheranie, a w 2004 r. zrobiła doktorat na Harvardzie. W pracy doktorskiej rozwiązała kilka bardzo złożonych i trudnych problemów, związanych z powierzchniami hiperbolicznymi. Każdy z nich z osobna mógłby być ukoronowaniem kariery niejednego wybitnego matematyka.- poinformowała Gazeta Wyborcza. Maryam Mirzakhani ma męża, specjalistę komputerowego w IBM i 3-letnią córkę Anahitę.

Najlepiej edukować, promować naukę wśród dziewcząt i kobiet poprzez wskazywanie przykładów z najbliższego otoczenia. Oto przykład kobiety nauki z Polski – Prof. dr hab. Elżbieta Frąckowiak, pełni wiele funkcji na rzecz rozwoju nauki i kształtowania polityki naukowej w Polsce:
1. v-ce Prezes PAN (1-sza kobieta v-ce Przew. PAN), Wydział Nauk Technicznych Polskiej Akademii Nauk.
2. Szef Zakładu Elektrochemii Stosowanej Wydziału Technologii Chemicznej na Politechnice Poznańskiej
3. Współpracuje naukowo z ośrodkami krajowymi i w UE:
– POLSKA- Centralnym Laboratorium Akumulatorów i Ogniw w Poznaniu, Oddziałem Instytutu Metali Nieżelaznych w Gliwicach
– HISZPANIA – INCAR w Oviedo
– FRANCJA – CNRS w Orleanie i CNRS w Mulhouse
4. Koordynator projektów UE – wydziałowego programu LLP ERASMUS (2009)

Zainteresowania naukowe:
– Superkondensatory
– Materiały elektrodowe dla ogniw i akumulatorów
– Procesy interkalacji, insercji i sorpcji
– Nanorurki węglowe i ich nanokompozyty z polimerami przewodzącymi
– Ogniwa paliwowe, magazynowanie wodoru
– Superkondensatory

tel. +48 61 6653632
e-mail: Elzbieta.Frackowiak[at]put.poznan.pl

PAN – Podczas 129. sesji Zgromadzenia Ogólnego PAN w dniu 23 kwietnia 2015 r. członkowie Polskiej Akademii Nauk dokonali wyboru wiceprezesów PAN na kadencję 2015-2018. Na funkcję wiceprezesów wybrani zostali:

1. prof. Elżbieta Frąckowiak, czł. koresp. PAN z Wydziału IV Nauk Technicznych PAN,
2. prof. Stanisław Czuczwar, czł. koresp. PAN z Wydziału V Nauk Medycznych PAN,
3. prof. Edward Nęcka, czł. rzecz. PAN z Wydziału I Nauk Humanistycznych i Społecznych PAN
4. prof. dr hab. Paweł Rowiński, czł. koresp. PAN z Wydziału Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi PAN.

Zgromadzenie Ogólne Polskiej Akademii Nauk w dniu 23 maja 2013 roku wybrało profesor Elżbietę Frąckowiak członkiem korespondentem PAN w naukach technicznych.

NAGRODY FNP – Rada Fundacji na rzecz Nauki Polskiej po raz 20-ty wyłoniła laureatów Nagrody FNP, przyznawanej za wybitne osiągnięcia i odkrycia naukowe w czterech obszarach nauki. Od 2011 roku są to:
1. nauki humanistyczne i społeczne,
2. nauki o życiu i o Ziemi,
3. nauki matematyczno-fizyczne i inżynierskie
4. nauki chemiczne i o materiałach.

Wśród czterech laureatów Nagrody FNP w 2011 r. jest w obszarze nauk chemicznych i o materiałach prof. dr hab. Elżbieta Frąckowiak z Wydziału Technologii Chemicznej Politechniki Poznańskiej za badania nad nowymi materiałami i kompozytami węglowymi i ich wykorzystanie do elektrochemicznego magazynowania i konwersji energii. Uroczystość wręczenia Nagród laureatom odbyła się 7 grudnia 2011 na Zamku Królewskim w Warszawie.

Kobiety wnosiły swój wkład do rozwoju nauki od najdawniejszych czasów, już od starożytności, ale ich udział nie zawsze był dostrzegany. Przyczyną mniejszej liczby kobiet naukowców jest polityka – wykluczenie jednej płci z edukacji akademickiej, co trwało do XX w oraz tzw. determinizm kulturowy – uwarunkowania społeczne, kulturowe i religijne, które w różny sposób ograniczają kobietom możliwość zajmowania się działalnością naukową i osiągania sukcesów.

Przykłady dyskryminacji zawodowej z życia kobiet naukowców:
1. POLSKA/FRANCJA – Gdy Maria Skłodowska-Curie w 1911 r. zgłosiła swoją kandydaturę do Francuskiej Akademii Nauk, przepadła w głosowaniu, mimo że jako jedyna z trzech francuskich noblistów nie była jeszcze członkiem tego szacownego grona „nieśmiertelnych” (kontrkandydatem był Edward Branly, naukowiec dość mierny). Pierwszą kobietę-członkinię przyjęto do Francuskiej Akademii Nauk dopiero ponad pół wieku później (w 1962 roku została nią… była doktorantka Skłodowskiej–Curie Marguerite Perey).

2. AUSTRIA/NIEMCY – Lise Meitner (1878-1968). Pochodziła z Austrii, studiowała fizykę w Wiedniu, a potem przeniosła się do Berlina. W 1907 r. rozpoczęła tam badania nad promieniotwórczością razem z młodszym o rok chemikiem Otto Hahnem. Pracowali w małym laboratorium w piwnicy Instytutu Chemii w Berlinie. Dyrektor instytutu zezwolił na zatrudnienie kobiety w drodze wyjątku – tylko w piwnicy i pod warunkiem, że Lise będzie używała osobnego wejścia i pod żadnym pozorem nie wejdzie na wyższe kondygnacje, gdzie jedynymi tolerowanymi kobietami były sprzątaczki. Nawet do toalety musiała chodzić do hotelu po drugiej stronie ulicy.
Lise Meitner była pierwszą kobietą, która w 1926 r. została profesorem na uniwersytecie w Niemczech. Anegdota mówi, że w tytule jej wykładu habilitacyjnego „o znaczeniu promieniotwórczości dla promieni kosmicznych” wydawnictwo akademickie chciało zmienić „promienie kosmiczne” na „kosmetyczne”. Największe upokorzenie spotkało ją jednak w 1945 roku, kiedy jej współpracownik Otto Hahn otrzymał Nagrodę Nobla z chemii za rozszczepienie uranu. Meitner została pominięta, choć to ona grała główną rolę w tych badaniach.

Udział kobiet w rozwoju nauki

NAUKI MEDYCZNE:
1. Merit Ptah (2700 p.n.e.) – główny medyk starożytnego Egiptu.
2. Agamede – uzdrowicielka w starożytnej Grecji.
3. Agnodike – pierwsza lekarka praktykująca w IV w. p.n.e. w Atenach.
4. Trotula di Ruggiero w średniowieczu – włoska lekarka z katedry w Schola Medica Salernitana, autorka wielu medycznych artykułów nt. położnictwa i ginekologii.
5. Mary Wortley Montagu (ur. 26 maja 1689 w Thoresby Hall, zm. 21 sierpnia 1762) – angielska arystokratka, pisarka. Z pobytu w Konstantynopolu (ówczesnym imperium ottomańskim) opisała sposób ochrony przed ospą prawdziwą przez wariolizację i rozpropagowała zdobytą wiedzę w Londynie.

NAUKI MATEMATYCZNE/FIZYCZNE/TECHNICZNE
1.Teano – matematyk będąca uczennicą/żoną Pitagorasa
2. Hypatia (ok. 370-415) z Aleksandrii – autorka dzieł z geometrii, algebry. Wynalazła areometr, astrolabium oraz przyrząd do destylacji wody. Była córką Teona z Aleksandrii, uczonego i dyrektora Biblioteki Aleksandryjskiej.
3. Laura Bassi – fizyk i filozof, jest pierwszą w historii Europy kobietą, zatrudnioną jako wykładowca wyższej uczelni (Uniwersytetu w Bolonii). Kolejną kobietą-wykładowca na tej uczelni była Maria Gaetana Agnesi.
4. Maria Gaetana Agnesi – autorka prac o rachunku całkowym i różniczkowym.
5. Rok 2014 – 37-letnia Maryam Mirzakhani pochodzaca z Iranu, profesor Uniwersytetu Stanforda, odebrała w 2014 Medal Fieldsa, najwyższe wyróżnienie w dziedzinie matematyki, zwane matematycznym Noblem. Nagrodę odebrała na Międzynarodowym Kongresie Matematyki w Seulu (oprócz niej medale otrzymali matematycy: Francuz brazylijskiego pochodzenia Artur Avila, Amerykanin Manjul Bhargava i Austriak Martin Hairer).
Maryam Mirzakhani jest pierwszą kobietą, która dostąpiła zaszczytu zostania laureatka Medalu Fieldsa. Nagrodę otrzymała za naukowe badania „dynamiki i geometrii powierzchni Riemanna oraz przestrzeni moduli na tych powierzchniach”. Powierzchnie Riemanna to wszelkie dwuwymiarowe zakrzywione i gładkie powierzchnie np. opona (torus wg. matematyka). „Ta praca to początek nowej ery” – stwierdził Alex Wright, kolega ze Stanfordu.
6. inż. Anna Czwartacka – autorka 44 wynalazków i projektów racjonalizatorskich z radiolokacji, prelegentka na konferencji „Kobiety-MSP-Multimedia” w Europejskim Roku Kreatywności i Innowacji.

NAUKI PRZYRODNICZE I ASTRONOMIA
1. Aglaonike – przewidywała pory zaćmień
2. Maria Sibylla Merian lub Anna Maria Sibylla Merian (ur. 2 kwietnia 1647 we Frankfurcie nad Menem, zm. 13 stycznia 1717 w Amsterdamie) – niemiecka przyrodniczka i artystka-malarka, jedna z pierwszych entomolożek.
3. Caroline Lucretia Herschel (ur. 16 marca 1750 w Hanowerze, zm. 9 stycznia 1848 w Hanowerze) – brytyjska astronom pochodzenia niemieckiego; współpracując z bratem Williamem Herschelem odkryła osiem nowych komet. W 1828 po śmierci brata uzupełniła i opublikowała jego prace nt. odkrytych przez niego mgławic i w tym samym roku Królewskie Towarzystwo Astronomiczne (Royal Astronomical Society) nadało jej honorowe członkostwo oraz odznaczyło ją złotym medalem – jako pierwszą i jedyną kobietę, aż do 1996, kiedy taki medal otrzymała Vera Rubin. W 1846 otrzymała złoty medal od króla Prus. Na jej cześć zostały nazwane: kometa 35P/Herschel-Rigollet, planetoida (281) Lucretia i krater C. Herschel w Sinus Iridum na Księżycu. Natomiast 14 maja 2009 roku Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) wysłała na orbitę największy w historii badań kosmosu teleskop (zwierciadło o średnicy 3,5 metra), nazwany właśnie od słynnego rodzeństwa astronomów: Williama i jego siostry Caroline – Kosmiczne Obserwatorium Herschela. Pod koniec XVIII w. odkryła 500 nowych gwiazd i otrzymała od rządu niewielką pensję w uznaniu naukowych zasług, co było jednym z najwcześniejszych przypadków pracy zarobkowej kobiety jako naukowca(!) – poinformowała Gazeta Wyborcza.
4. Vera Cooper Rubin (ur. 23 lipca 1928 w Filadelfii) – amerykańska astronom, członkini Papieskiej Akademii Nauk. W 1970 rozpoczęła badania ruchu wirowego Galaktyki Andromedy i przez obserwacje wypłaszczenia jej krzywej rotacji doszła do wniosku, że rozciąga się ona dalej niż jest widoczna i składa się w dużej części z ciemnej materii. Jej imieniem została nazwana planetoida (5726) Rubin. American Astronomical Society W 1994 przyznało jej nagrodę Henry Norris Russell Lectureship, w 1996 – uzyskała Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego (jako druga kobieta), 2003 – Bruce Medal, 2004 – Medal Jamesa Craiga Watsona.
5. Innowacyjne kobiety z regionów wiejskich – Komisja COPA w Brukseli organizuje konkursy w krajach członkowskich UE. Kilka kandydatek wytypowanych przez Polskę z ramienia Krajowej Izby Rolniczej – przedstawię, muszę odszukać w segregatorach…

NAUKI FILOZOFICZNE
1. Elisabeth Simmern van Palland zwana Elżbietą księżniczką czeską – wiedza o jej poglądach filozoficznych, głównie wtycznych opiera się wyłącznie na korespondencji z Kartezjuszem (1643-1649)
2. Margaret Cavendish, angielska arystokratka (księżna Newcastle) z XVII wieku, autorka dzieł naukowych, m.in. Observations upon Experimental Philosophy (Uwagi o filozofii eksperymentalnej) i Grounds of Natural Philosophy (Podstawy filozofii naturalnej).

źródło: Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Politechnika Poznańska, Konferencja Polska2000 PAN (18.05.2016, Pałac Staszica), Gazeta Wyborcza oraz oprac. własne redakcji.

* Medal Fieldsa – przyznawany od 1936 roku co cztery lata uczonym, którzy nie przekroczyli 40 roku życia. Ufundował go kanadyjski matematyk John Charles Fields. Medaliści otrzymuja nagrodę pieniężną w wysokosci 15 tys. dolarów kanadyjskich (ok. 11 tys. euro). Medal jest nagrodą za konkretne osiągnięcia w matematyce, a nie za „dorobek całego życia” naukowego. Medal Fieldsa jest wykonany ze złota według projektu kanadyjskiego artysty R. Taita McKenziego. Ma 11 cali średnicy. Z jednej strony jest głowa Archimedesa i cytat z rzymskiego poety Maniliusza „Transiresuum pectus mundoque potiri” („Wznieść się ponad granice ludzkich możliwości i przewodzić światu”), z drugiej – napis „Congregati ex toto orbe mathematici ab scripta insignia tribuere” („Zebrani tu matematycy z całego świata honorują wielkie osiągnięcie”). Na medalu jest tylko nazwisko laureata. Zgodnie z wolą Fieldsa, kraj pochodzenia i macierzysta uczelnia laureata nie mają znaczenia.

* Royal Society (Towarzystwo Królewskie w Londynie, działa od 1660) – angielskie towarzystwo naukowe składające sie z ok. 500 członków krajowych i ok. 50 członków zagranicznych, pełniące funkcję brytyjskiej akademii nauk. Skupia przedstawicieli nauk matematycznych i przyrodniczych.

Inne nagrody w dziedzinie techniczno-filmowej:
Emmy – najważniejsza amerykańska nagroda telewizyjna w 1997 przyznana została: Eugene J. Polley (1915-2012), konstruktorowi pierwszego pilota bezprzewodowego o nazwie Flash-Matic i fizykowi dr Robertowi Adler (1913-2007), który do wysyłania sygnału z pilota zastosował ultradźwięki niesłyszalne dla ludzkiego ucha. I ciekawostka: Pilot Flash-Matic kształtem przypominał pistolet, bo – jak wyjaśniał po latach Polley – „chodziło o to, by w epoce westernu widzowie mogli postrzelać sobie do reklam”. Lansując Flash-Matica, producent chwalił się, że „jeden jego błysk załatwi reklamy na ekranach telewizorów”, choć nie jest to do końca prawdą. Wniosek: Reklam nikt nie lubi, bez względu na kraj.

Gazeta Wyborcza informuje m.in. o 1-ych wynalazkach codziennego użytku, w których Polacy nie mają osiągnięć:
1. Serb Nikola Tesla (1856-1943) skonstruował pierwszego pilota do zdalnej obsługi urządzenia. W 1898 r. na wystawie sprzętu elektrycznego w Madison Square Garden pokazał „teleautomaton”, łódź sterowaną radiowo.
2. Hiszpan Leonardo Torres’y Quevedo w 1903 zbudował pierwszego robota obsługiwanego za pomocą fal elektromagnetycznych i nazwał go Telekino.
3. Kanadyjczyk inż. Paul Hrivnak w 1980 skonstruował pierwszego pilota wykorzystującego fale optyczne, emitujące światło podczerwone o różnej długości fali.

Węgierski kulturoznawca József Tillmann uważa pilota za współczesne berło, obecny atrybut władzy domowej.

Czy wiecie, że Telewizja Polska zaczęła emisję w 1953 r. (1 raz w tygodniu po 30 minut), a TV2 uruchomiła dopiero w roku 1970. Pierwsze telewizory w Polsce to Belweder (1957) Warszawskich Zakładów Telewizyjnych oraz Aladyn (1961) Diory z Dzierżonowa. W obu odbiornikach kontrast i głośność regulowało się za pomocą pilota z kablem, o zdalnym pilocie nie było mowy do czasu pojawienia się w latach 90-tych zachodnich telewizorów z pilotami.
Więcej ciekawostek: „Wielka księga wynalazków” Thomasa J. Craughwella, „1001 wynalazków, które zmieniły świat” Jacka Challonera

oprac. Halina Kustosz, e-mail: h.kustosz[at]milwomen.pl